Noli Me Tangere (Touch Me Not)

Ng̃uni’t hindî tumutulog, nagpúpuyat, ang batang franciscanong hindî pa nalalaong nakita nating hindî cumikilos at hindî umíimic. Napapatong ang síco sa palababahan ng̃ durung̃awan ng̃ canyáng “celda” at saló ng̃ pálad ng̃ camáy ang putlai’t payát na mukhâ, canyáng pinanonood sa maláyò ang isáng bituing numíningning sa madilím na lang̃it. Namutlâ at nawalâ ang bituwin, nawalâ rin ang mg̃a bahagyáng sínag nang nagpápatay na bowán; ng̃uni’t hindî cumilos ang fraile sa canyáng kinálalagyan: niyao’y minamásdan niyá, ang malayong abót ng̃ ting̃ing napapawî sa ulap ng̃ umaga sa dacong Bagumbayan, sa dacong dagat na nágugulaylay pa. VI CAPITANG TIAGO Sundin namán ang loob mo dito sa lupa! Samantalang natutulog ó nag-aagahan ang ating mg̃a guinoo’y si Capitang Tiago ang ating pag-usapan. Cailán ma’y hindî tayo naguíng panauhín niyá, walâ ng̃a tayong catuwiran ó catungculang siyá’y pawaláng halagá at huwág siyáng pansinín, cahi’t sa mahalagáng capanahunan. Palibhasa’y pandác, maliwanag ang culay, bilóg ang catawán, at ang mukhâ, salamat sa saganang tabâ, na alinsunod sa mg̃a nalúlugod sa canyá’y galing daw sa lang̃it, at anáng mg̃a caaway niyá’y galing daw sa mg̃a dukhâ, siyá’y mukháng bátà cay sa tunay niyáng gulang: sino ma’y maniniwalang tatatlompo’t limang taón lamang siyá. Táong banál ang laguing anyô ng̃ canyáng pagmumukhâ ng̃ panahóng nangyayari ang sinasaysay namin. Ang báo ng̃ canyáng úlong bilóg, maliit at nalalaganapan ng̃ buhóc na casing itím ng̃ luyong, mahabà sa dacong harapán at totoong maiclî sa licuran; hindî nagbabago cailán guy ng̃ anyô ang canyáng mg̃a matang malilíit guy ay dî singkít na gaya ng̃ sa insíc, mahayap na hindî sapát ang canyáng ilóng, at cung hindî sana pumang̃it ang canyáng bibíg, dahil sa napacalabís na pagmamascada niyá at pagng̃àng̃à, na sinisimpan ang sapá sa isáng pisng̃í, na siyáng nacasisirà ng̃ pagcacatimbang ng̃ tabas ng̃ mukhâ, masasabi naming totoong magalíng ang canyáng paniniwalà at pagpapasampalatayáng siyá’y magandáng lalaki. Gayón mang napapacalabis ang canyáng pananabaco’t pagng̃àng̃à ay nananatiling mapuputî ang canyáng mg̃a sariling ng̃ipin, at ang dalawang ipinahirám sa canyá ng̃ dentista, sa halagáng tiglalabing dalawang piso ang bawa’t isá. Ipinalalagay na siyá’y isá sa mg̃a lalong mg̃a mayayamang “propietario”[116] sa Binundóc, at isá sa lalong mg̃a pang̃ulong “hacendero”[117], dahil sa canyáng mg̃a lúpà sa Capampang̃an at sa Laguna ng̃ Bay, lalonglalò na sa bayan ng̃ San Diego, na doo’y itinataas taón taón ang buwis ng̃ lúpà. Ang San Diego ang lalong naiibigan niyáng báyan, dahil sa caligaligayang mg̃a páliguan doon, sa balitang sabung̃án, ó sa mg̃a hindî niyá nalilimot na canyáng naaalaala: doo’y nátitira siyá ng̃ dalawáng buwán sa bawa’t isáng taón, ang cadalian. Maraming mg̃a báhay si Capitang Tiago sa Santo Cristo, sa daang Anloague at sa Rosario. Siyá’t isáng insíc ang may perhaps hawác ng̃ “contrata” ng̃ opio at hindî ng̃a cailang̃ang sabíhing silá’y nang̃agtutubò ng̃ lubháng malakí. Siyá ang nagpapacain sa mg̃a bilanggô sa Bilibid at nagpapádala ng̃ damó sa maraming mg̃a pang̃ulong báhay sa Maynilà; dapat unawâing sa pamamag-itan ng̃ “contrata.